powrót => STRONY HISTORYCZNE

® copyright reserved by Michał Czechowski


 

Turcja
(mapa)

historia
dynastii

drzewo
genealogiczne

 

TURCJA

emirowie i sułtanowie tureccy oraz kalifowie

  Osman I
(*Söğüt ok.1258, +Söğüt lub Bilecik
23.IX.1323/III.1324)
wódz (emir) turecki ok.1299-1323/24
Protoplasta dynastii Osmanów, syn Ertuğrula, wnuk Gündüz Alpa, zapewne wodzów tureckiego plemiona Oguzów. O jego przodkach brak jest bliższych informacji.
Ich istnienie poddawane pod wątpliwość przez część badaczy potwierdzają dwie odnalezione monety Osmana, na których jego imię brzmi : "Osman bin Ertuğrul" oraz "Osman bin Ertuğrul bin Gündüz Alp". Około 1299 r. objął rządy na niewielkim terytorium ze stolicą w Söğüt w północno-zachodniej Anatolii. Początkowo wasal sułtana Seldżuków z Konya, z czasem się uniezależnił. Prowadząc agresywną politykę podbojów znacznie powiększył obszar swojego państwa. Podbił sąsiednie ziemie wraz
z miejscowościami Inegöl, Yenişehir, Yarhisar i Bilecik. W 1302 r. pokonał wojska bizantyjskie w bitwie na równinie Bafeus koło Nikomedii i uzyskał kontrolę nad Bitynią. 
 
  Orchan I
(*Söğüt ok.1281, +Bursa III.1362)

wódz (emir) turecki ok.1324-1362
Syn poprzedniego, kontynuował podboje tureckie w Anatolii. W 1326 r. zajął bizantyjskie miasto Bursę, do którego przeniósł stolicę swojego państwa. W 1329 r. w bitwie pod Pelekanon pokonał wojska cesarza Andronika III. W efekcie odniesionego zwycięstwa Turcy opanowali pozostałą część terytoriów bizantyjskich w Azji Mniejszej, zdobywając Niceę w 1331 r. oraz Nikomedię w 1337 r. Później zawarł pokój z Bizancjum, a w 1346 r. jego piątą żoną została Teodora jedna z córek cesarza Jana VI Kantakuzena. Uczestnicząc w wojnie domowej w Bizancjum zajął w 1352 r. pierwsze obszary w Europie, twierdzę Tzympe w pobliżu Gallipolis, a dwa lata później samo Gallipolis, tworząc przyczółek do dalszych podbojów tureckich na terenie Bałkanów. W 1354 r. dokonał kolejnych podbojów na terenie Azji Mniejszej zdobywając Ankarę.
W 1357 r. w wyniku nieszczęśliwego upadku z konia zmarł jego najstarszy syn i sukcesor Sulejman. To wydarzenie podkopało znacznie zdrowie Orchana i przyczyniło się do jego śmierci.
 
  Murad I
(*Amasaya
29.VI.1326, +poległ w bitwie na Kosowym Polu, Serbia 28.VI.1389)
wódz (emir) a później sułtan turecki 1362-1389
Syn poprzedniego, jako pierwszy władca Osmanów zaczął używać tytułu sułtana. Skoncentrował swoją ekspansywną politykę przede wszystkim na terenach bałkańskich, przeciw Bizancjum, Bułgarii oraz Serbii. W latach 60-tych zdobył Adrianopol, do którego następnie przeniósł stolicę państwa. W Anatolii prowadził pomyślną wojnę 
z emiratem Karamanidów. W 1371 r. siły tureckie rozgromiły w bitwie nad Maricą koalicję serbsko-bułgarsko-bośniacko-węgiersko-wołoską pod dowództwem króla Serbii Vukašina Mrnjavčevicia oraz jego brata Uglejšy. W wyniku świetnego zwycięstwa Turcy zajęli liczne terytoria w Macedonii oraz zachodniej Bułgarii. Wasalami sułtana stali się wszyscy władcy rozbitej Serbii oraz car bułgarski Iwan Szyszman, a jego siostra Kera Tamara została kolejną żoną Murada. Także cesarz bizantyjski został zmuszony do zawarcia układu pokojowego, płacenia haraczu oraz oddania swojego syna Teodora jako zakładnika. W latach 80-tych wojska tureckie dokonały kolejnych podbojów na Bałkanach, zdobywając Serres w 1383 r., Sofię w 1385 r. oraz Nisz w 1386 r. Postępy sił tureckich zostały przejściowo zahamowane dzięki zwycięstwu Serbów w bitwie pod Pločnikiem w 1387 r. W 1389 r. sułtan osobiście poprowadził kolejną wyprawę wojskową przeciw Serbii i Bośni, w trakcie której poległ w zwycięskiej bitwie na Kosowym Polu. Murad odegrał ważną rolę w tworzeniu i kształtowaniu potęgi osmańskiej. Skonsolidował wewnętrznie państwo, rozbudował administrację lokalną, powołał organ administracji centralnej, tzw. "Divan" oraz instytucję wielkiego wezyra. Zmodernizował armię, tworząc gwardię sułtańską - korpus janczarski, którego członkowie rekrutowali się z pochodzących z branki młodzieńców chrześcijańskich.
 
  Bajazyd I "Błyskawica"
(*Adrianopol lub Bursa przed 1360, +Akşehir k.Konya (Ikonium), Anatolia 8.III.1403)

sułtan turecki 1389-1402
Syn poprzedniego, za życia ojca był zarządcą prowincji anatolijskiej. Władzę objął po śmierci Murada I w trakcie bitwie na Kosowym Polu, co pozwoliło Turkom na odniesienie zwycięstwa. Zawarł pokój z pokonanymi Serbami, przypieczętowany małżeństwem sułtana z Marią (Oliverą), córką zabitego na Kosowym Polu księcia serbskiego Łazarza I Hrebeljanovicia. W ciągu kilku lat sułtan przejął hegemonię nad państwami bałkańskimi, zajął znaczną część Grecji i Albanii, ustalając granicę swojego państwa na Dunaju. W latach 1390-92 podporządkował sobie większość Anatolii pokonując buntujących się tamtejszych bejów oraz zaanektował ostatnią twierdzę bizantyjską Filadelfię (Alashehir). Zdobył duży wpływ na rządy w Bizancjum, wprowadzając na tron cesarski Jana VII. W 1393 r. zlikwidował carstwo bułgarskie ze stolicą
w Tyrnowie. W 1396 r. odniósł druzgocące zwycięstwo pod Nikopolis nad armią krzyżowców dowodzoną przez cesarza Zygmunta Luksemburskiego. W jego efekcie opanował carstwo bułgarskie ze stolicą w Widyniu oraz uczynił swoim wasalem hospodara wołoskiego. W 1400 r. państwo Bajazyda zostało zaatakowane przez władcę imperium środkowoazjatyckiego Timura "Kulawego" (Tamerlana). Armia turecka dowodzona przez Sulejmana syna sułtana został pokonana w bitwie pod Kayseri, jednak Timur wycofał się
na wschód walcząc z sułtanem Egiptu. W 1402 r. nastąpiła kolejna ekspansja Timura, którego armia zniszczyła siły osmańskie w bitwie pod Ankarą. Bajazyd dostał się do niewoli zwycięzcy,
w której wkrótce zmarł, a jego państwo ogarnęła anarchia.
 
 

bezkrólewie (walka o władzę) 1402-1413

 
  Mehmed I
(*Adrianopol lub Bursa 1386 lub 1387, +Adrianopol, Tracja 26.V.1421)

sułtan turecki 1413-1421
Syn poprzedniego, po klęsce ojca w bitwie pod Ankarą przejął kontrolę nad azjatycką częścią jego państwa. Od 1403 r. rządził początkowo we wschodniej części Anatolii ze stolicą w Amasaya. W 1405 r. pokonał brata Isę i opanował pozostałą część Anatolii z Bursą. W 1406 r. po śmierci Isy został zaatakowany przez innego brata Sulejmana, władającego częścią dawnego imperium tureckiego obejmującego Rumelię i utracił na jego rzecz Bursę. Sprzymierzywszy się z młodszym bratem Musą
zwyciężył w 1411 r. Sulejmana i odzyskał utracone posiadłości. W latach kolejnych prowadził wojnę z Musą, który przejął Rumelię po zamordowaniu Sulejmana. W 1413 r. pobił wojska Musy w bitwie w pobliżu Sofii i ostatecznie zjednoczył państwo. W ostatnich latach swojego panowania Mehmed walczył z przeciwnikami politycznymi.
W 1416 r. z powstaniem wywołanym w Anatolii przez szejka Bedreddina, zwolennikiem pokonanego brata Musy, a następnie z uzurpatorem, podającym się za innego brata Mustafę.
 
  Murad II
(*Amasya, Anatolia VI.1404, +Adrianopol, Tracja 3.II.1451)

sułtan turecki 1421-1444 i 1446-1451
Syn poprzedniego, za rządów ojca namiestnik w Amasyi. W 1421 r. na początku swojego panowania młody władca musiał się zmierzyć z uzurpacją Mustafy, podającego się za zaginionego po bitwie pod Ankarą syna Bajazyda I. Po początkowych niepowodzeniach wojska Murada pokonały uzurpatora, obległy go w mieście Gallipoli, gdzie został ostatecznie schwytany, a następnie powieszony. Sułtan rozszerzył terytorium swojego państwa, w 1427 r. opanował część terytorium serbskiego z miastami Nisz
i Kruševac, a w następnym roku emirat karamański w Anatolii. W 1430 r. zajął Saloniki, a w 1439 r. Despotowinę serbską. W 1442 r. inwazja turecka została zahamowana,
a wojska Murada poniosły klęskę w starciu z siłami węgiersko-wołoskimi w bitwie nad rzeką Jałomicą. W sierpniu 1444 r. sułtan został zmuszony do zawarcia w Szegedynie traktatu pokojowego z Węgrami, który w krótkim czasie został zerwany pod wpływem dyplomacji papieskiej. Kolejna wojna zakończyła się zwycięstwem nad armią króla Władysława Jagiellończyka w bitwie pod Warną rozegraną 10.XI.1444. W latach 1444-46 abdykował z własnej woli na rzecz syna Mehmeda. Po powrocie do władzy opanował w 1446 r. Peloponez, zwyciężył wojska węgierskie w II bitwie na Kosowym Polu w 1448 r. oraz prowadził walki z Albańczykami pod przywództwem Skanderbega. 
 
  Mehmed II "Zdobywca"
(*Adrianopol, Tracja 30.III.1432, +Hünkar Çairi k.Gebze n.Morzem Marmara 3.V.1481)

sułtan turecki 1444-1446 i 1451-1481
Syn poprzedniego i jego niewiadomego pochodzenia niewolnicy, a później żony Halime (Hüma Hatun). Po raz pierwszy objął panowanie po abdykacji ojca w 1444 r. 
i sprawował rządy pod opieką wezyra Halila Paszy. Ostatecznie wstąpił na tron po śmierci Murada II w 1451 r. i rozpoczął konflikt z Bizancjum. W 1453 r. po blisko dwumiesięcznym oblężeniu zdobył stolicę cesarstwa, Konstantynopol, definitywnie likwidując to państwo. Uważając się za spadkobiercę dawnego Cesarstwa Rzymskiego przyjął tytuł kayser i-Rum, a w 1457 r. przeniósł stolicę swojego państwa do Konstantynopola nazwanego Stambułem. W następnych latach rozpoczął systematyczny podbój wysp greckich na Morzu Egejskim. W 1454 r. Mehmed zaatakował Serbię zdobywając Borač i Ostovicę, a w 1455 r. Novo Brdo. W 1456 r. wojska tureckie poniosły klęskę w dziewięciodniowej bitwie pod Belgradem, jednak chrześcijanie nie wykorzystali zwycięstwa z powodu zarazy i śmierci ich wodza Jana Hunyadyego. W 1458 r. Turcy rozpoczęli podporządkowanie Peloponezu, likwidując księstwo Aten. W 1459 r. próba połączenia Serbii unią personalną z Bośnią i usunięcie akceptowanego przez sułtana despoty zakończyła się zdobyciem stolicy serbskiej Smederewa i ostateczną likwidacją despotowiny. W 1461 r. zdobyta została ostatnia enklawa bizantyjska - cesarstwo Trapezuntu, 
a w 1463 r. zajęto Bośnię. W latach 1472-73 Mehmed prowadził zwycięską wojnę z turkmeńskim państwem Białego Barana (Ak Kojunlu). Następnie przystąpił do umacniana swojej pozycji nad Morzem Czarnym, zajmując w 1475 r. kolonie genuańskie Kaffę i Mangup oraz podporządkowując Chanat Krymski. W kampanii prowadzonej w 1478 r. wojska tureckie zajęły albańskie posiadłości Wenecji, w tym Kruję i Alessio (Lesh). W 1480 r. wojska tureckie zaatakowały Włochy, zajmując przejściowo Otranto oraz bezskutecznie próbowały podbić wyspę Rodos. Na wiosnę 1481 r. Mehmed podjął przygotowania do kolejnej wielkiej wyprawy wojennej mającej na celu podbój Egiptu, w trakcie których zmarł nagle po krótkiej chorobie, być może otruty. Był jednym z najwybitniejszych władców osmańskich i faktycznym twórcą imperium. Dokonał reformy i kodyfikacji prawa. W celu zapobieżenia walkom sukcesyjnym wprowadził zasadę mordowania swoich braci przez wstępującego na tron nowego sułtana .
 
  Bajazyd II "Święty"
(*Didymoticho, Tracja 3.XII.1447 lub I.1448, +być może zamordowany Chekmece 26.V.1512)

sułtan turecki 1481-1512
Syn poprzedniego oraz jego konkubiny Gülbahar, być może albańskiego pochodzenia. Za panowania ojca sprawował rządy w lezącej w Azji Mniejszej prowincji Amasaya. Objąwszy tron po śmierci ojca znalazł się w konflikcie z młodszym bratem Çemem (Dżemem), który dysponując znacznym poparciem w kraju, zażądał podziału imperium. Bajazyd zwyciężył brata w bitwie pod Yenişehir w 1481 r. Pokonany Çem zbiegł najpierw do Egiptu, a później na Rodos, skąd w 1482 r. został pod strażą wysłany do Francji, a następnie do papieża, stając się kartą przetargową w relacjach pomiędzy Europą Zachodnią a Turcją. W latach 1481-82 sułtan kontynuował podboje na Bałkanach, opanował Hercegowinę, zajmując twierdze w Novi i Koš. W 1484 r. armia turecka wyprawiła się przeciw hospodarowi mołdawskiemu Stefanowi "Wielkiemu", zajmując
Kilię i Białogród. Odniesione zwycięstwo umożliwiło Turcji sprawowanie kontroli nad zachodnią i północną częścią basenu Morza Czarnego, przesądzając ostatecznie
o zwycięstwie wpływów tureckich w krajach rumuńskich oraz w chanacie krymskim. W latach 1485-91 sułtan prowadził bez powodzenia wojnę z egipskim sułtanatem Mameluków, a w latach 1499-1502 nierozstrzygniętą wojnę z Wenecją. Wówczas na wschodnich rubieżach państwa tureckiego pojawiło się nowe zagrożenie w postaci Safawidy Ismaila I, który w krótkim czasie zajął Fars i Mezopotamię przyjmując tytuł szacha Persji. Starzejący się i schorowany sułtan straci l kontrolę nad państwem, w którym w 1511 r. rozpoczęła się walka o tron pomiędzy jego synami : popieranym przez niego Achmedem, a wspieranym przez janczarów, energicznym Selimem. Bajazyd został zmuszony do abdykacji na rzecz Selima 24.IV.1512, a miesiąc później zmarł, prawdopodobnie otruty na rozkaz syna.
 
  Selim I "Groźny"
(*Amasaya, Anatolia 10.X.1470, +Çorlu, Tracja 22.IX.1520)

sułtan turecki 1512-1520, kalif 1517-1520
Syn poprzedniego i jego żony Gülbahar (Aiszy), tureckiego lub greckiego pochodzenia. Gubernator Trapezuntu w latach 1495-1511, a później Samandiry w latach 1511-12. Zbuntował się przeciwko ojcu i pomimo klęski poniesionej w 1511 r. w bitwie pod Ugr Dere zdobył tron dzięki poparciu janczarów. Zgodnie z obowiązującą tradycją kazał zamordować swoich starszych braci Ahmeda i Korkuda oraz kilku bratanków. W 1514 r. pokonał siły perskie szacha Ismaila I w bitwie na równinie Czałdyran i zagarnął większość ziem Kurdystanu i część Armenii. W 1515 r. armia turecka w bitwie pod Göksun zwyciężyła tureckiego emira Dulkadiru, a jego państwo leżące w południowo-
wschodniej części Azji Mniejszej znalazło się w granicach imperium osmańskiego. Sułtan prowadząc wojnę przeciw Mamelukom rozgromił ich wojska w bitwach pod Mardż-i Dabik w 1516 r. oraz pod Ar-Rajdanijją w 1517 r., zdobywając : Syrię, Palestynę, Hidżaz i Egipt. W ten sposób pod jego władzę dostały się trzy święte miasta : Mekka, Medyna oraz Jerozolima. Zajmując Egipt sprowadził do Stambułu Al-Mutawakkila III, ostatniego potomka Abbasydów żyjącego dotąd pod kuratelą Mameluków, a po jego śmierci w 1517 r. przyjął tytuł kalifa. W 1519 r. flota turecka pod wodzą sławnego pirata Hajreddina "Barbarosa" (Barbarzyńcy) opanowała Algier. Sułtan zmarł nagle w trakcie przygotowań do kolejnej wyprawy wojennej na Rodos. Selim był jednym z głównych budowniczych potęgi i prestiżu państwa osmańskiego i jego pozycji w świecie islamu. Pisał poezje pod pseudonimem "Selimi", a na jego polecenie został przygotowany nowy kodeks prawny - Kanunname.
 
  Sulejman I "Wspaniały", "Prawodawca"
(*Trapezunt 6.XI.1494, +pod Szigetvár, Węgry 5/6.IX.1566)

sułtan turecki i kalif 1520-1566
Syn poprzedniego i jego żony Aiszy Hafsa, może córki chana krymskiego Mengli I Gireja. Za rządów ojca był gubernatorem Manisy. Na początku panowania pokonał liczne bunty bejów Damaszku, Dulkadiru oraz Egiptu, by następnie skoncentrować się na odcinku europejskim. W 1521 r. Turcy zdobyli twierdzę Belgrad broniącą dostępu na Węgry. W 1522 r. sułtan podjął wyprawę na Rodos należącej do zakonu joannitów i zdobył ją po półrocznym oblężeniu. W 1526 r. poprowadził kolejną ekspedycję wojskową przeciw Węgrom, zakończoną wspaniałym zwycięstwem w bitwie pod Mohaczem, a następnie wkroczył do Budy. W kolejnej wyprawie poprowadzonej przeciw Habsburgom w 1529 r. opanował większość środkowych Węgier i obległ Wiedeń. Zawarty w 1533 r. rozejm zmuszał Ferdynanda I Habsburga do płacenia rocznego haraczu w wysokości 30 tysięcy talarów. W 1534 r. Sulejman wyprawił się przeciw szachowi perskiemu Tahmaspowi I i zajął niemal bez walki Tebriz, Bagdad oraz Azerbejdżan. Sukcesy chrześcijan na morzu skłoniły sułtana do wzmocnienia floty wojennej, na której czele postawił sławnego pirata Hajreddina o przydomku "Barbaros" (Brarbarzyńca), który
w 1536 r. zajął hiszpańskie Baleary, a w 1538 r. odniósł wielkie zwycięstwo nad flotą dowodzoną przez Andrea Dorię w bitwie pod Prevezą. To zwycięstwo utrwaliło dominację floty tureckiej na Morzu Śródziemnym na ponad 30 lat. W 1551 r. zdobyła ona Trypolis, a w 1560 r. Dżerbę. W 1538 r. wojska sułtana zajęły ważny port nad Zatoką Perską Basrę, a w 1541 r. kolejny raz skierowały się na Węgry, ponownie opanowując Budę, a w 1543 r. Esztergom, Székesfehérvár i Pécs. Kolejna wyprawa przeciw szachowi perskiemu Tahmaspowi doprowadziła w 1548 r. do zdobycia obszarów w Armenii wokół jeziora Wan. Od 1551 r. Sulejman ponownie prowadził walki na Węgrzech, zajmując Seged, Veszprém i cały Banat Temesvárski. W 1562 r. Turcja zawarła układ pokojowy z Habsburgami, sankcjonujący dotychczasowe zdobycze. W 1566 r. sułtan podjął swoją ostatnią wyprawę wojenną, zdobywając węgierską twierdzę Gyula oraz oblegając Szigetvár, pod murami którego zmarł. Sulejman był obok Mehmeda II najwybitniejszym władcą osmańskim. Wyróżnił się jako wielki zdobywca, a także kodyfikator prawa, reformator systemu administracyjnego państwa, był człowiekiem światłym, mecenasem nauki i sztuki, sam pisał wiersze.
 
  Selim II "Pijak", "Blondyn"
(*Stambuł 28.V.1524, +Stambuł 12/15.XI.1574)

sułtan turecki i kalif 1566-1574
Syn poprzedniego i jego ulubionej żony, ruskiej branki Roksolany (Hürrem). Jedyny z braci, który który ocalał z walk sukcesyjnych w ostatnich latach panowania ojca. Pozbawiony zdolności militarnych i talentów politycznych swych poprzedników, nie brał udziału w kampaniach wojennych, sprawowanie władzy powierzył ministrom z wielkim wezyrem na czele, poświęcając się orgiom i zabawom w haremie. W czasie jego panowania Turcy prowadzili wojny z Persją, Węgrami i Wenecją. W jego imieniu wielki wezyr Mehmed Sokollu zawarł traktat pokojowy z cesarzem Maksymilianem II, który przystał na uiszczanie corocznego trybutu w wysokości 30 tysięcy dukatów. Nastąpiło pierwsze zetknięcie Osmanów z państwem moskiewskim, w 1570 r. zawarto w Konstantynopolu traktat pokojowy z Iwanem IV "Groźnym". Opanowanie Cypru spowodowało powstanie z inicjatywy papieża Piusa V antytureckiej koalicji państw europejskich, tzw. Ligi Świętej. W jej skład weszła Hiszpania, Wenecja, Genua, Sabaudia i Państwo Kościelne. W wojnie z nią flota turecka poniosła druzgocącą klęskę w bitwie morskiej pod Lepanto 7.X.1571. Po rychłym rozpadzie koalicji dzięki staraniom wielkiego wezyra Sokollu odbudowano flotę turecką i odzyskano Tunis, zajęty przez przejściowo przez Hiszpanów w 1572 r. W 1573 r. został podpisany traktat pokojowy z Wenecją, utrwalający tureckie panowanie na Cyprze. Wojna z Hiszpanią była kontynuowana jeszcze za rządów następcy Selima, nie przynosząc jednak wyraźnych sukcesów żadnej z walczących stron.
 
  Murad III
(*Bozdağan, Anatolia 4.II.1546, +Stambuł 15.I.1595)

sułtan turecki i kalif 1574-1595
Syn poprzedniego i Afife (Nurbanu), branki pochodzenia weneckiego lub hiszpańskiego. Nie angażował się w sprawy polityczne oddając rządy w państwie w ręce kolejnych wielkich wezyrów. Duży wpływ na sułtana wywierały kobiety, jego matka Nurbanu oraz żona Safiye z pochodzenia Wenecjanka lub Albanka. Za jego panowania granice imperium osmańskiego nadal się rozszerzały. W 1576 r. Turcja poparła pretendenta do tronu, a później sułtana Maroka Abu Marwan Abd al-Malik I, rozciągając kontrolę na ten kraj. W wyniku trwającej nieprzerwanie od 1578 r. wojnie z Persją Osmanowie podporządkowali sobie i częściowo zajęli kraje kaukaskie : Gruzję, Dagestan, Abchazję oraz perskie prowincje : Szirwan, Azerbejdżan z Tebrizem, Chuzistan, Luristan, Kirmanszach i Ardelan. Wspomniane zdobycze zostały usankcjonowane na mocy układu pokojowego zawartego w 1590 r., a Turcja osiągnęła wówczas szczyt potęgi na wschodzie. Następnie zaczęło dochodzić do konfliktów z sąsiadami w Europie, na pograniczu z polskim, węgiersko-chorwackim i siedmiogrodzkim. W czerwcu 1593 r. cesarz Rudolf II wypowiedział wojnę Turcji wysłał armię w celu obrony Chorwacji. Po początkowych sukcesach Habsburgów walki były prowadzone ze zmiennym szczęściem, a Turcy odzyskali utracone terytoria i nawet zdobyli kolejne twierdze na Węgrzech. W czasie działań wojennych nastąpił zgon sułtana.   
 
  Mehmed III
(*Manisa k.Izmiru 26.V.1566 +Stambuł 22.XII.1603)

sułtan turecki i kalif 1595-1603
Syn poprzedniego i Safiye, jego nałożnicy weneckiego lub albańskiego pochodzenia. Za panowania ojca namiestnik Manisy od 1583 r. Władca zdolny, błyskotliwy 
i energiczny. Po objęciu tronu zgodnie z panującą tradycją kazał zamordować swoich 19 braci, a także 20 sióstr. W przeciwieństwie do ojca nie ulegał wpływom haremu, sprawował rządy osobiste, nie opierał się na zaufanych ministrach. Natomiast wielki wpływ na sułtana miała jego matka. W momencie rozpoczęcia rządów Turcja pozostawała w stanie wojny z Habsburgami. Wobec buntu państw wasalnych : Siedmiogrodu, Mołdawii i Wołoszczyzny podjął decyzję o bezpośrednim włączeniu dwóch ostatnich do swojego państwa. Nie zostało to zrealizowane na skutek interwencji polskiej w Mołdawii w 1595 r. oraz współdziałania militarnego wołosko-siedmiogrodzkiego. W 1596 r. Mehmed III jako pierwszy sułtan od czasów Sulejmana I "Wspaniałego" poprowadził wyprawę wojenną skierowaną na Węgry. Zdobyto Eger, a następnie rozbito wojska arcyksięcia Maksymiliana w trzydniowej bitwie pod Mezőkeresztes. W następnych latach konflikt prowadzony ze zmiennym szczęściem zaczął wygasać. Imperium tureckim wstrząsnęły niepokoje religijne, a przeciw sułtanowi zbuntował się jego pierworodny syn Mahmud. Osłabienie Turcji i jej zaangażowanie w działaniach zbrojnych w Europie wykorzystał szach Persji Abbas I "Wielki" i w 1603 r. zdobył Azerbejdżan z Tebrizem. Mehmed III zmarł nagle w wieku 37 lat zostawiając tron niepełnoletniemu synowi Ahmedowi.
 
  Ahmed I
(
*Manisa k.Izmiru 18.IV.1590 +Stambuł 22.XI.1617)
sułtan turecki i kalif 1603-1617
Syn poprzedniego i greczynki lub bośniaczki Heleny (Handan). Objął rządy jako 13 chłopiec w bardzo trudnej sytuacji politycznej. Turcja była w stanie wojny z cesarzem Rudolfem II oraz szachem Persji Abbasem I. Jednocześnie w jej wschodnich prowincjach szerzył się bunt społeczny dżelalich, wspierany przez Persów. W 1604 r. szach Abbas opanował kraje południowego Kaukazu, a rok później pobił armię turecką w bitwie nad jeziorem Urmiye. Na froncie europejskim nastąpiła poprawa sytuacji. 
W Siedmiogrodzie wybuchło powstanie skierowane przeciw Habsburgom pod wodzą Istvana Bocskaya, który podporządkował się Turcji. Wojska tureckie walczyły z powodzeniem na terenie Węgier zdobywając między innymi twierdzę Esztergom. W 1606 Ahmed I zawarł rozejm z Habsburgami w Zsitvatorok, w którym poczyniono pewne ustępstwa na ich rzecz. Turcja uznała wówczas po raz pierwszy tytuł cesarski Habsburgów i zaprzestała żądać opłaty trybutu z posiadanych przez nich ziem węgierskich. W kolejnych latach sułtan podjął próbę odbudowy swoich wpływów w Mołdawii i Wołoszczyźnie, co doprowadziło do konfliktu z Polską oraz zawarciem porozumienia pod Buszą w 1617 r., w którym Rzeczpospolita zobowiązała się do nie ingerowania w wewnętrzne sprawy Mołdawii. Ahmed wprowadził nowe zasady dziedziczenia tronu przez  oparte na regule senioratu. Odtąd sułtanem miał każdorazowo zostawać najstarszy męski potomka zmarłego władcy, natomiast pozostali synowie byli skazani na luksusowy areszt domowy w pomieszczeniach na terenie haremu tzw. "złotą klatkę" (kafes). Pobyt w klatce kończył się z chwilą narodzin męskiego potomka panującego sułtana. Efektem tej zasady była czasami niekompetencja lub choroby umysłowe przyszłych władców, wynikające z długoletniego pobytu w izolacji. Ahmed I opanował kilka języków obcych; był fundatorem Błękitnego Meczetu w Stambule. W okresie jego panowania w imperium osmańskim zaczęto używać tytoniu. Sułtan zmarł młodo na tyfus w wieku zaledwie 27 lat.
 
  Mustafa I "Szalony"
(*Manisa k.Izmiru 2.XII.1592 +Stambuł 20.I.1639)
sułtan turecki i kalif 1617-1618 i 1622-1623
Brat poprzedniego, niedorozwinięty umysłowo lub chory psychicznie, być może na skutek długoletniego zamknięcia w "złotej klatce". Panował dwukrotnie w krótkich okresach czasu. Za pierwszym razem objął tron w końcu listopada 1617 r. po śmierci brata Ahmeda I, wobec małoletniości jego synów. Kiedy choroba psychiczna władcy wyszła na jaw Mustafa został w lutym 1618 r. pozbawiony tronu na rzecz najstarszego bratanka Osmana II. Kolejny raz umieszczono go na tronie w maju 1622 r. po obaleniu i zamordowaniu bratanka przez bunt janczarów. Władzę w jego imieniu sprawowała matka Halime, pochodząca z Abchazji oraz jej zięć wielki wezyr Kara Davud Pasza. Drugie panowanie Mustafy trwało nieco ponad rok i zakończyło się jego usunięciem we wrześniu 1623 r. w wyniku intryg sułtanki Anastazji (Mahpeyker Kösem), wdowy po bracie Ahmedzie I oraz matki jego syna Murada IV. Zdetronizowany sułtan został umieszczony wraz z matką w pałacu Eski w Stambule, gdzie zmarł 16 lat później z przyczyn naturalnych.
 
  Osman II "Młody"
(*Stambuł 3.XI.1604 +zamordowany Stambuł 20.V.1622)
sułtan turecki i kalif 1618-1622
Bratanek poprzedniego, syn sułtana Ahmeda I i jego czerkieskiej nałożnicy Mahfiruz Hatice. Krótko po urodzeniu odebrany matce i oddany pod opiekę służby, wychowywany przez mamkę Daye Hatun do której był bardzo przywiązany. Wszechstronnie wykształcony, pisał poezje pod pseudonimem "Farisi", znał kilka języków, obcych, między innymi : arabski, perski, łacinę, grekę i włoski. Objął tron w 1618 r. w wieku 14 lat po obaleniu niedorozwiniętego umysłowo stryja Mustafy I. Wbrew prawu ustanowionego przez ojca dotyczącego zakazu zabijania braci przyszłego sułtana kazał w 1621 r. zamordować brata Mehmeda. Zabezpieczył skutecznie wschodnią granicę państwa zawierając pokój z Persją w Sarawie. Chcąc podporządkować sobie Mołdawię sułtan w 1620 r. rozpoczął wojnę z Rzeczpospolitą. Armia turecka odniosła zwycięstwo nad wojskami polskimi dowodzonymi przez hetmana Żółkiewskiego w bitwie pod Cecorą. W następnym roku Turcy bezskutecznie oblegli twierdzę w Chocimiu. Podpisany pod murami Chocimia w 1621 r. traktat pokojowy ustalił równowagę pomiędzy Turcją a Rzeczpospolitą. Za niepowodzenia wojenne sułtan obwinił korpus janczarów rozpoczynając prześladowanie jego członków. W 1622 r. nastąpiło apogeum konfliktu, Osman rozkazał zamknąć kawiarnie janczarskie widząc w nich zalążki buntu oraz zaprzestał wypłacania żołdu wojsku. Osman pod pretekstem planowanej pielgrzymki do Mekki zamierzał uwolnić się spod kontroli wojska i dworu oraz zapewnić sobie poparcie anatolijskich wojsk lennych. Zagrożeni janczarzy wzniecili bunt i doprowadzili do obalenia, a następnie zamordowania sułtana poprzez uduszenie cięciwą łuku.
 
  Murad IV
(*Stambuł 26/27.VII.1612 +Stambuł 9.II.1640)
sułtan turecki i kalif 1623-1640
Brat poprzedniego, syn sułtana Ahmeda I i rusinki Anastazji (Mahpejker Kösem). Objął tron w wieku zaledwie 11 lat po obaleniu chorego umysłowo stryja Mustafy I. W poczatkowych latach panowania faktyczną władzę sprawowała jego matka Anastazji (Mahpejker Kösem) przy współudziale kamaryli dworskiej. W 1632 r. objął rządy osobiste, przywrócił świetność imperium osmańskiego, przeprowadził reformy wewnętrzne, skonfiskował część wielkich majątków ziemskich, zakazał pod groźbą kary śmierci palenia tytoniu i spożywania alkoholu i kawy, choć sam był alkoholikiem, walczył z korupcją w administracji państwowej, zreorganizował armię, ograniczając potęgę janczarów i spahisów. Kontynuował wojnę z Persją, w trakcie której wojska tureckie zajęły Bagdad w 1622 r., a następnie tereny wokół miast Mosul i Van. Konflikt zbrojny zakończyła się w 1639 r. zawarciem traktatu w Kasr-e-Szirin, który przyznawał Mezopotamię i wschodnią Anatolię Osmanom, w zamian za zrzeczenie się na rzecz Persji Azerbejdżanu. Był ostatnim sułtanem tureckim biorącym osobiście w wyprawach wojennych. Murad był znany z okrucieństwa, w latach 1635-38 kazał zamordować swoich młodszych braci : Bajazyda, Sulejmana i Kasima. Jedynym który uniknął śmierci był najmłodszy z nich Ibrahim.
 
  Ibrahim "Szalony"
(
*Stambuł 5.XI.1615 +zamordowany Stambuł 18.VIII.1648)
sułtan turecki i kalif 1640-1648
Brat poprzedniego, po którego wstąpieniu na tron w 1623 r. został zamknięty w "złotej klatce". Został uwolniony i objął rządy w 1640 r. po śmierci Murada. Ponad dwudziestoletnie odosobnienie i obawa przed utratą życia doprowadziły Ibrahima do choroby umysłowej. W pierwszych czterech latach panowania Ibrahima wielkim wezyrem był Kara Mustafa Pasza Kemankeş, który ustabilizował politykę państwa. W 1642 r. odnowiono traktat z Austrią oraz odzyskano Azow. W latach późniejszych wielki wpływ na sułtana zdobyły nałożnice z haremu oraz ich faworyci. Naraziwszy się im wielki wezyr Kara Mustafa stracił łaskę sułtana, a następnie w 1644 r. został zabity z jego rozkazu. W 1645 r. Ibrahim wysłał armię na podbój Krety będącej pod kontrolą Wenecjan, co doprowadziło do trwającej ponad 20 lat wojny z tym państwem. Flota wenecka odniosła szereg sukcesów, w tym zablokowano Dardanele. Problemy gospodarcze wynikające z blokady, wyzysku skorumpowanych urzędników oraz nałożonych wysokich podatków spowodowały wybuch niezadowolenia społecznego. Bunt janczarów doprowadził do obalenia i zamordowania wielkiego wezyra Ahmeda Paszy Hazarpare oraz detronizacji samego Ibrahima. Tron objął jego sześcioletni syn Mehmed, natomiast obalony władca poniósł śmierć przez uduszenie cięciwą z łuku. Sułtan był jednostką psychopatyczną, charakteryzowała go skłonność do okrucieństwa i wyuzdania seksualnego. Według relacji jednego z kronikarzy dopuszczał się gwałtów na dziewicach sprowadzanych z jego rozkazu do pałacowego ogrodu. Zakochawszy się "Kostce Cukru" (nazywanej tak przez niego korpulentnej kochance) kazał wymordować liczący 280 kobiet harem w celu uśmierzenia zazdrości swej konkubiny. Na jego rozkaz związane w worku ofiary zostały utopione w rzece.
 
  Mehmed IV "Myśliwy"
(
*Stambuł 2.I.1642 +Adrianopol, Tracja 6.I.1693)
sułtan turecki i kalif 1648-1687
Syn poprzedniego i jego ruskiej nałożnicy, a później żony Turhan Hatice. Był najdłużej panującym sułtanem z dynastii Osmańskiej, a za jego rządów granice imperium tureckiego osiągnęły w Europie najdalszy zasięg. Objął tron w wieku sześciu lat po obaleniu i zamordowaniu ojca Ibrahima. Sułtan nie zajmował się sprawami polityki, ale pasji myśliwskiej, której poświęcał wszystkie wolne chwile. Rządy pozostawały w rękach kobiet, początkowo babki Anastazji (Mahpejker Kösem), a po jej śmierci w 1651 r. matki Turhan Hatice. W latach 1656-76 urząd wielkiego wezyra sprawowali kolejno Mehmed Köprülü oraz jego syn Ahmed. Przyczynili się oni znacznie do sukcesów tureckich w tym okresie. W 1669 r. Turcy po długiej trwającej ponad 20 lat wojnie zdobyli ostatecznie Kretę. Również wojna z Rzeczpospolitą trwająca w latach 1672-76 przyniosła sukcesy, zajęto Podole z Kamieńcem Podolskim oraz objęto zwierzchnictwem część Naddnieprza. W 1676 r. urząd wielkiego wezyra objął Kara Mustafa Pasza Merzifonlu, szwagier zmarłego Ahmeda Köprülü. Ambitna lecz skrajnie ryzykancka polityka prowadzona przez nowego wezyra doprowadziła do klęski. W 1683 r. Turcja rozpoczęła nową wojnę z Austrią, a jej wojska oblegały Wiedeń. Klęska zadana Turkom w bitwie pod Wiedniem przez wojska polskie, austriackie i niemieckie pod wodzą króla Jana III Sobieskiego oraz w tzw. drugiej bitwie pod Mohaczem w 1687 r. doprowadziły do utraty przez nich niemal całych Węgier, rewolty wojskowej oraz obalenia sułtana i uwięzienia go w Adrianaopolu  gdzie zmarł 6 lat później.
 
  Sulejman II
(
*Stambuł 15.IV.1642 +Adrianopol, Tracja 22.VI.1691)
sułtan turecki i kalif 1687-1691
Brat poprzedniego, jako młodszy syn sułtana większość życia spędził w zamknięciu w tzw. "złotej klatce". W momencie uwolnienia i powołania na tron liczył sobie już
45 lat i nie był zainteresowany sprawowaniem władzy. W dwa lata po wstąpieniu na tron wielkim wezyrem został Fazil Mustafa, kolejny przedstawiciel rodziny Köprülü. Nowy wezyr starał się podnieść wartość bojową armii tureckiej. W trakcie toczącej się w latach 1683-99 wojny z Austrią przeprowadził pomyślną kampanię, w wyniku której zajął Nisz i Belgrad, jednak w 1691 r. poległ w przegranej bitwie pod Slankamen. Sułtan nie doczekał klęski swojej armii umierając dwa miesiące wcześniej na atak serca.
 
  Ahmed II
(
*Stambuł 25.II.1643 +Adrianopol, Tracja 6.II.1695)
sułtan turecki i kalif 1691-1695
Brat poprzedniego, od śmierci ojca Ibrahima I przez ponad 40 lata przebywał w zamknięciu w "złotej klatce". Na początku jego panowania wojska tureckie poniosły dotkliwą klęskę w bitwie pod Slankamen. W czasie bitwy poległo 20000 żołnierzy, wielki wezyr Fazil Mustafa Köprülü oraz liczni dowódcy wojskowi. W następnych latach Turcy ponieśli kolejne klęski, w 1694 r. Habsburgowie zajęli Várad (Oradeę), będący siedzibą gubernatora tureckiego.
 
  Mustafa II
(
*Adrianopol, Tracja 6.II.1664 +być może zamordowany Stambuł 28.XII.1703)
sułtan turecki i kalif 1695-1703
Bratanek poprzedniego, syn sułtana Mehmeda IV. Miał ambicje przywrócenia zwierzchności tureckiej nad Węgrami, udaremnione na skutek klęski poniesionej w 1697 r. 
w bitwie pod Zentą. W 1699 r. musiał zawrzeć z Austrią traktat pokojowy w Karłowicach, na mocy którego Turcja zrzekła się Węgier i Siedmiogrodu na rzecz Austrii, Morei na rzecz Wenecji oraz Podola na rzecz Polski. W 1696 r. utracił Azow zdobyty przez Rosjan, a w 1703 r. stanął w obliczu buntu Gazi Gireja na Krymie. Niepokoje społeczne, których przyczyną były przygotowania do wyprawy wojennej na Gruzję doprowadziły do detronizacji Mustafy na rzecz brata Ahmeda. Obalony sułtan zmarł 
w więzieniu po upływie zaledwie 4 miesięcy od detronizacji, zapewne otruty.
 
  Ahmed III
(
*Dobricz, Dobrudża, Bułgaria 30.XII.1673 +Stambuł 1.VII.1736)
sułtan turecki i kalif 1703-1730
Brat poprzedniego, czas jego rządów w Turcji nazywany jest erą tulipanów. W tym okresie panowała w Turcji fascynacja europejskością. Podstawą polityki sułtana było utrzymywanie dobrych stosunków z Anglią i Francją, zaniepokojonych nadmiernym wzrostem potęgi Rosji na wschodzie Europy. W 1709 r. w czasie trwania III wojny północnej Ahmed udzielił schronienia pokonanemu w bitwie pod Połtawą królowi szwedzkiemu Karolowi XII. Wspierany przez dyplomację francuską sułtan zażądał wycofania wojsk rosyjskich z Rzeczypospolitej, a po odmowie cara Piotra I wypowiedział w 1710 r. wojnę Rosji. Pobita Rosja, została zmuszona podpisać w 1711 r. traktat prucki, na mocy którego oddawała Turcji utracony wcześniej Azow i zobowiązywała się nie mieszać w wewnętrzne sprawy Polski. W latach 1716-18 Ahmed prowadził niekorzystną wojnę z Austrią i Wenecją, zakończoną utratą Belgradu oraz północnej Bośni i Serbii. Sułtan został obalony przez bunt janczarów, który wyniósł na tron jego bratanka Mahmuda i zmarł 6 lat później.
 
  Mahmud I
(
*Adrianopol, Tracja 2.VIII.1696 +Stambuł 13.XII.1754)
sułtan turecki i kalif 1730-1754
Bratanek poprzedniego, syn sułtana Mustafy II, doszedł do władzy w wyniku buntu janczarów. Prowadził wojny z Persją w latach 1731-35 i 1743-46 oraz Austrią i Rosją 
w latach 1736-39. W ich wyniku Imperium Osmańskie odzyskało kosztem Austrii północną Serbię z Belgradem. W 1740 r. sułtan zawarł traktat z Francją.
 
  Osman III
(
*Adrianopol, Tracja 2.I.1699 +Stambuł 30.X.1757)
sułtan turecki i kalif 1754-1757
Brat poprzedniego, do czasu objęcia tronu całe życie spędził w tzw. złotej klatce (kefes), więzieniu przeznaczonym dla członków rodziny sułtańskiej. W efekcie tych doświadczeń władca był dziwakiem, nie lubiącym muzyki i towarzystwa kobiet. Jego krótkie panowanie było nacechowane nietolerancją wobec innowierców, a Żydzi oraz chrześcijanie musieli nosić specjalne ubiory.
 
  Mustafa III
(
*Adrianopol, Tracja 28.I.1717 +Stambuł 21.I.1774)
sułtan turecki i kalif 1757-1774
Kuzyn poprzedniego, syn sułtana Ahmeda III. Zwolennik króla Fryderyka II "Wielkiego", w 1761 r. zawarł sojusz z Prusami skierowany przeciw Habsburgom. Za pomocą nowego sojusznika zreformował państwo, przeprowadził reorganizację armii, a w szczególności artylerii. Założył sieć akademii wojskowych, których adepci uczyli się matematyki, nawigacji oraz zgłębiali inne nauki ścisłe. Mustafa był człowiekiem kulturalnym, miłośnikiem sztuki i architektury, znakomitym poetą, piszącym pod pseudonimem Cihangir. Pod koniec jego panowania w 1768 r. wybuchła wojna z Rosją, zakończona już po śmierci sułtana zawarciem niekorzystnego dla Turcji traktatu pokojowego w Küczük Kajnardży.
 
  Abdülhamid I
(
*Stambuł 20.III.1725 +Stambuł 7.IV.1789)
sułtan turecki i kalif 1774-1789
Brat poprzedniego, ponad 40 lat swojego życia spędził w tzw. złotej klatce (kefes). Wieloletnie odosobnienie spowodowało, że sułtan stał się obojętny na sprawy państwa
i podatny na wpływy doradców. Miał poglądy pacyfistyczne i był bardzo religijny. Objął tron w trakcie wojny z Rosją, której losów już nie zdołał odwrócić. Po klęsce w bitwie pod Kozłudżą oraz niepowodzeniu pod Kerczem Turcji podpisała w 1774 r. niekorzystny dla siebie traktat pokojowy w Küczük Kajnardży. Na jego mocy Imperium Osmańskie oddawało Rosji część Jedysanu pomiędzy Dnieprem i Bohem oraz zrzekała się zwierzchności nad Chanatem Krymskim, który stał się faktycznie protektoratem carskim. Ponadto Rosja uzyskała kaukaską Kabardię oraz krymskie miasta Kercz i Jenikale. Od 1787 r. Turcja pozostawała ponownie w stanie wojny z Rosją, a także
z Austrią. W 1788 r. siły rosyjskie pod dowództwem Suworowa zdobyły miasto Oczaków i dokonały rzezi jego mieszkańców. Na wieść o tych wydarzeniach sułtan zapadł na zdrowiu i zmarł kilka miesięcy później. Abdülhamid jest uznawany za jednego z najlepszych władców osmańskich, starał się przeprowadzić w państwie reformy polityczne oraz unowocześnić armię i flotę turecką.
 
  Selim III
(
*Stambuł 24.XII.1761 +zamordowany Stambuł 28.VII.1808)
sułtan turecki i kalif 1789-1807
Bratanek poprzedniego, syn sułtana Mustafy III. W wyniku wojny z koalicją austriacko-rosyjską na mocy traktatu pokojowego w Sistowej zawartego z Austrią w 1791 r. nastąpiła korekta granic Turcji nad Dunajem, natomiast zgodnie z postanowieniami pokoju zawartego z Rosją w 1792 r. w Jassach zrzeczono się obszaru pomiędzy Bohem
a Dniestrem. W latach 1792-96 wykorzystując pomoc europejskich specjalistów sułtan przystąpił do realizacji kompleksowej reformy administracji państwowej 
i reorganizacji armii. Selim powołał kasę skarbową gromadzącą fundusze na finansowanie reform, utworzył organ kontrolny, tzw. Radę Dwunastu, powołał stałą służbę dyplomatyczną, zainicjował budowę regularnych sił zbrojnych opartych na wzorach europejskich, zreorganizował flotę, zmodernizował uzbrojenie, nakazał przebudowę umocnień w cieśninach czarnomorskich. Prowadzona przez niego polityka spotkała się z opozycją rządców prowincji, janczarów oraz konserwatywnego duchowieństwa muzułmańskiego. Sułtan zmagał się z licznymi buntami, m.in. wystąpieniem paszy Widynia Pasvanoglu, ruchem kyrdżały, a w swych afrykańskich posiadłościach z wahhabitami. W 1799 r. wahhabici pod przywództwem szejka Sauda zawarli z Turcją pokój, który jednak złamali w 1802 r. najeżdżając i plądrując Karbalę oraz zdobywając Hidżaz z Mekką i Medyną. W okresie rządów Selima za sprawą rewolucji francuskiej popularne stały się głoszone przez nią hasła, które wpłynęły na radykalizację nastrojów wśród burżuazji, narodowości nietureckich i wzrost ich świadomości narodowej. Turcja zmagała się z wystąpieniami narodowowyzwoleńczymi ludności słowiańskiej na Bałkanach, powstaniem Jerzego Czarnego w Serbii
w latach 1804-13. Odwołując prorosyjsko nastawionych hospodarów Mołdawii i Wołoszczyzny, Selim przyczynił się w 1807 r. do wybuchu nowej wojny z Rosją. Sułtan został odsunięty od władzy przez rebelię janczarską, która na tron wyniosła jego bratanka Mustafę IV, a następnie z jego rozkazu zamordowany.
 
  Mustafa IV
(
*Stambuł 8.IX.1779 +zamordowany Stambuł 15.XI.1808)
sułtan turecki i kalif 1807-1808
Kuzyn poprzedniego, syn sułtana Abdülhamida I. Panował krótko, nieco ponad rok. Wstąpił na tron po obaleniu przez janczarów proreformatorskiego sułtana Selima III. Władca o przekonaniach konserwatywnych, przeciwny reformom w Turcji. Próbując umocnić swoje panowania rozkazał zamordować obalonego Selima oraz swojego brata Mahmuda. Jednak ten ostatni przeżył i doprowadził do obalenia Mustafy przy pomocy janczarów oraz jego zamordowania.
 
  Mahmud II
(
*Stambuł 20.VII.1785 +Stambuł 1.VII.1839)
sułtan turecki i kalif 1808-1839
Brat poprzedniego, objął tron po detronizacji brata Mustafy. Odważny i energiczny, kontynuował dzieło reformy państwa i imperium zapoczątkowane przez Selima III.
Starał się odzyskać realną władzę oraz przeciwdziałać postępującemu rozkładowi państwa poprzez reformy zmierzające do jego centralizacji i unowocześnienia.
W 1826 r. doprowadził do likwidacji tradycyjnych formacji wojskowych, janczarów i spahisów. Zorganizował centralną administrację na wzór europejski. Zlikwidował Radę sułtańską (Divan) i tradycyjne urzędy, zastępując je Radą Państwa i ministerstwami. Powołano do życia pierwsze świeckie szkoły średnie i półwyższe, wprowadzono prasę. Mahmud przywdział też strój europejski i nakazał uczynić to swoim poddanym. Jednocześnie za jego rządów nastąpił poważny kryzys imperium. W 1815 r. pod naciskiem Rosji sułtan musiał przyznać autonomię Serbii. W 1821 r. wybuchło powstanie w Grecji. Ingerencja mocarstw europejskich w sprawy greckie zakończyła się klęską w wojnie turecko-rosyjskiej, zawarciem pokoju w Adrianopolu i w następstwie gwarancją autonomii Grecji, a później w wyniku konferencji londyńskiej powstaniem niepodległego państwa greckiego w 1830 r. Francuzi zajęli Algierię podlegającą dotychczas władzy tureckiej. W 1831 r. Rosja zmusiła pokonaną Turcję do uznania autonomii Mołdawii i Wołoszczyzny. W 1832 r. wybuchł bunt paszy Egiptu Muhammada Alego przeciw władzy sułtańskiej, zakończony faktycznym uniezależnieniem się tego kraju. W 1833 r. zawarto traktat z Rosją w Hűnkâr Iskelesi, gwarantujący objęcie prawosławnych mieszkańców imperium osmańskiego protektoratem cesarza rosyjskiego. Dawało to Rosji możliwość mieszania się w wewnętrzne sprawy państwa tureckiego. W 1839 r. sułtan ponownie toczył walki z Egiptem próbując odzyskać utracone ziemie, w trakcie których nieoczekiwanie zmarł.
 
  Abdülmecid I
(
*Stambuł 25.IV.1823 +Stambuł 25.VI.1861)
sułtan turecki i kalif 1839-1861
Syn poprzedniego, objął rządy w wieku 16 lat w bardzo trudnym dla Turcji okresie walk z Egiptem. Zagrożone państwo tureckie zostało obronione dzięki zbrojnej interwencji państw europejskich zainteresowanych silniejszą pozycją Osmanów stanowiących opozycją wobec Rosji. Zgodnie z instrukcjami wydanymi przez swego ojca, Abdülmecid szybko przeprowadził reformy, których nie zdołał dokończyć Mahmud. Już w 1839 r. ogłoszono edykt, który miał wyegzekwować wprowadzenie zmian w życie. Zarządzono prawo do własności dla wszystkich klas społecznych, równe nakładanie podatków oraz ich pobierane bez nadużyć, równość obywateli wobec prawa oraz swobodę wyznawania religii. Ponadto zniesiono niewolnictwo, zreorganizowano armię, założono ministerstwo szkolnictwa, zlikwidowano pogłówne, zastąpiono fez jako nakrycie głowy w miejsce turbanu. Wprowadzone reformy spotkały się z niechęcią panującej klasy muzułmańskiej oraz ulemów. Doszło do zawiązania kilku spisków na życie sułtana. W latach 1853-56 wojska tureckie uczestniczyły wraz z Wielką Brytanią, Francją i Sardynią w wojnie krymskiej z Rosją.
 
  Abdülaziz I
(
*Stambuł 8 lub 9.II.1830 +śmiercią samobójczą Stambuł 4.VI.1876)
sułtan turecki i kalif 1861-1876
Brat poprzedniego, podobnie jak on zafascynowany osiągnięciami państw zachodnioeuropejskich. Kontynuował reformy zapoczątkowane przez Abdülmecida. Za jego rządów zaczęto rozwijać szkolnictwo powszechne, założono nowy uniwersytet oraz ogłoszone pierwszy osmański kodeks prawa cywilnego. Abdülaziz był pierwszym sułtanem osmańskim, który odbył podróż poza granicę swojego kraju. Odwiedził Wielką Brytanię i Francję, starając się zacieśnić więzy łączące Osmanów z zachodnimi mocarstwami. W 1871 r. Francja będąca głównym sojusznikiem Turcji poniosła klęskę w wojnie z Prusami, co podkopało również międzynarodową pozycję sułtana. W kraju zaczęło dochodzić do lokalnych buntów, co w efekcie skłoniło władcę do zmiany polityki i zaniechania dalszych reform. Sułtan odsunął od siebie dotychczasowych doradców i zaczął sprawować rządy absolutne. Przywrócił zasadom islamu dominującą pozycję w państwie. Kiedy rozwijająca się w Bośni i Hercegowinie rebelia ogarnęła również Bułgarię, Abdülaziz oskarżył Rosję o wspieranie buntowników. Oprócz coraz cięższej sytuacji na Bałkanach, pozycję sułtana skomplikowało powstanie w 1865 r. ruchu młodotureckiego, dążącego do obalenia monarchii. Klęska nieurodzaju w 1873 r. oraz głęboki kryzys finansowy państwa doprowadziły 30.V.1876 do przymusowej abdykacji władcy. Kilka dni później Abdülaziz zmarł śmiercią samobójczą.  
 
  Murad V
(
*Stambuł 21.IX.1840 +Stambuł 29.VIII.1904)
sułtan turecki i kalif 30.V-31.VIII.1876
Bratanek poprzedniego, syn sułtana Abdülmecid I. Objął rządy po obaleniu stryja Abdülaziza. Wykształcony, o liberalnych poglądach, ukształtowanych pod wpływem kultury francuskiej, zbliżył się z aktywnym podówczas ruchem młodotureckim, mającym na celu przekształcenie imperium osmańskiego w silne, nowoczesne państwo.
Jednocześnie człowiek słaby, nałogowy alkoholik, który wbrew obietnicom ociągał się z nadaniem krajowi konstytucji. Wiadomość o śmierci oraz pogłoskach 
o zamordowaniu odsuniętego od władzy stryja Abdülaziza, spowodowała, że przeszedł on załamanie nerwowe, uniemożliwiające sprawowanie władzy. Po 93 dniach rządów został obalony pod pretekstem choroby psychicznej i uwięziony do kończ życia w pałacu Çırağan nad Bosforem.
 
  Abdülhamid II
(
*Stambuł 21.IX.1842 +Stambuł 10.II.1918)
sułtan turecki i kalif 1876-1909
Brat poprzedniego, wstąpił na tron w wyniku przewrotu pałacowego i obaleniu Murada V. W 1876 r. został zmuszony do nadania państwu konstytucji i powołania parlamentu. Wkrótce pod wpływem kół konserwatywnych zaczął sprawować władzę autorytarną, zniósł konstytucją, rozwiązał parlament w 1878 r., skazał na wygnanie liberalnego wielkiego wezyra Midhat Paszę. Jego rządy były nieudolne i despotyczne, co doprowadziło do całkowitego załamania finansów państwa, a w konsekwencji poddania go międzynarodowej kontroli. W 1876 r. wybuchła wojna z Serbią, popieraną przez Rosję. W rezultacie przegranej na mocy traktatu pokojowego zawartego w 1878 r. w San Stefano, Turcja utraciła kontrolę nad Bułgarią, Serbią, Czarnogórą oraz Rumunią. W kolejnych latach nastąpiły w Imperium Osmańskim rzezie ludności nie tureckiej,
Ormian w latach 1894-98 oraz Greków na Krecie w latach 1895-96. W 1897 r. Turcja prowadziła zwycięską wojnę z Grecją. W polityce zagranicznej sułtan szukał oparcia w panislamizmie oraz w Niemczech, którym zapewnił przeważający wpływ w państwie. Przy pomocy urzędników i oficerów niemieckich od 1880 r. przeprowadził szereg reform finansowych i wojskowych. W 1903 r. nadał Niemcom koncesję na budowę kolei bagdadzkiej. W 1908 r.
Abdülhamid pod naciskiem młodoturków przywrócił państwu konstytucję,
a 27.IV.1909, jako podejrzany o organizację kontrrewolucyjnego przewrotu, został zdetronizowany i internowany w Salonikach, a w 1912 r. sprowadzony do Stambułu i uwięziony do śmierci
w pałacu Beylerbeyi.
 
  Mehmed V "Prawowierny"
(
*Stambuł 2.XI.1844 +Stambuł 3.VII.1918)
sułtan turecki i kalif 1909-1918
Brat poprzedniego, po obaleniu którego przez parlament w 1909 r. wstąpił na tron. Nie miał ambicji do sprawowania władzy. Faktyczne decyzje w państwie podejmował rządzący wówczas Komitet Jedności i Postępu, a od 1913 triumwirat : Envera Paszę, Talaata Paszę i Dżemala Paszę. Jedyną znaczącą decyzją Mehmeda było ogłoszenie 14.XI.1914 świętej wojny z niewiernymi, tzw. dżihadu. Był ostatnim sułtanem, nominalnym zwierzchnikiem Egiptu, który w związku z wybuchem I wojny światowej zerwał zależność wobec Turcji, przechodząc pod protektorat brytyjski.
 
  Mehmed VI
(
*Stambuł 14.I.1861 +San Remo, Włochy 16.V.1926)
sułtan turecki i kalif 1918-1922, pretendent do tronu Turcji 1922-26
Brat poprzedniego, został następcą tronu w 1916 r. po śmierci swojego kuzyna Jusufa Izzeddina, najstarszego syna sułtana Abdülaziza I. Wstąpił na tron w najbardziej dramatycznym dla imperium momencie, kiedy trwała przegrana wojna. W 1920 r. został podpisany traktat pokojowy w Sèvres, na mocy którego miał nastąpić faktyczny rozbiór pokonanej Turcji przez państwa zwycięskiej Ententy. Postanowienia traktatu przewidywały nie tylko utratę tureckich posiadłości na Bliskim Wschodzie na rzecz Wielkiej Brytanii i Francji oraz Tracji z półwyspem Gallipoli na rzecz Grecji, ale także większości Anatolii, która miała zostać podzielona na strefy wpływów : brytyjską, francuską i włoską. Terytorium państwa tureckiego miało się ograniczać w efekcie do centralnej i północnej części Anatolii ze stolicą w Ankarze. Podpisanie traktatu spowodowało kompromitację rządu sułtańskiego w oczach poddanych oraz niezadowolenie w kraju. Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji zwołane w Ankarze w kwietniu 1920 r. odrzuciło postanowienia traktatu. W obronie swoich granic Turcja prowadziła dwie zwycięskie wojny, w latach 1919-22 z Grecją, a w 1920 r. z Armenią, których efektem było podpisaniem w 1923 r. traktatu pokojowego w Lozannie. Na jego mocy Turcja odzyskała kontrolę nad Anatolią i Tracją Wschodnią. W dniu 1.XI.1922 rząd na czele którego stał Mustafa Kemal Atatürk doprowadził do zniesienia sułtanatu. Odsunięty od władzy Mehmed opuścił kraj na pokładzie brytyjskiego okrętu wojennego i udał się na emigrację do Włoch, gdzie zmarł 3 lata później.
 
  Abdülmecid II
(
*Stambuł 30.V.1868 +Paryż 23.VIII.1944)
kalif 1922-1924, pretendent do tronu Turcji 1926-44
Kuzyn poprzedniego, syn sułtana Abdülaziza I. Po detronizacji sułtana Mehmeda VI został w dniu 19.XI.1922 wybrany kalifem przez Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji. W październiku 1923 r. została proklamowana republika, a w dniu 3.III.1924 na wniosek jej pierwszego prezydenta Mustafy Kemala Atatürka wspomniane Zgromadzenie zniosło instytucję kalifatu. Równocześnie zlikwidowano szkolnictwo religijne oraz zakazano poligamii, a członkowie dynastii Osmańskiej zostali zmuszeni 
do opuszczenia kraju. Abdülmecid II po wyjeździe z Turcji osiadł w Paryżu, gdzie zmarł w 1944 r. i został pochowany w Medynie.
 

pretendenci do tronu Turcji 

  Ahmed Nihad
(
*Stambuł 5.VII.1883 +Bejrut, Liban 4.VI.1954)
pretendent do tronu Turcji (jako Ahmed IV) 1944-1954
Wnuk sułtana Murada V, a syn księcia Mehmeda Selaheddina. Służył w wojsku dochodząc do stopnia pułkownika piechoty. W 1924 r. po zniesieniu w Turcji instytucji kalifatu udał się na wygnanie na Węgry, później przeniósł się do Nicei, a ostatecznie w 1937 r. do Bejrutu w Libanie, gdzie zmarł. W 1944 r. po śmierci ostatniego kalifa kuzyna Abdülmecida II został uznany za pretendenta do tronu sułtańskiego.
 
  Osman Fuad
(
*Stambuł 24.II.1895 +Nicea, Francja 19.V.1973)
pretendent do tronu Turcji (jako Osman IV) 1954-1973
Brat poprzedniego, w wieku 16 lat brał udział jako wolontariusz w walkach z inwazją włoską prowadzonych na terenie Libii. Następnie studiował w Akademii Wojskowej 
w Ankarze oraz Poczdamie. W czasie I wojny światowej walczył w armii tureckiej początkowo w stopniu majora, aby w 1918 r. w wieku 23 lat otrzymać szlify generalskie.
W 1924 r. podobnie jak inni członkowie rodziny udał się na emigrację i mieszkał we Włoszech, Egipcie oraz we Francji, gdzie zmarł w 1973 r. 
 
  Mehmed Abdülaziz
(
*Stambuł 26.IX.1901 +Nicea, Francja 19.V.1977)
pretendent do tronu Turcji (jako Abdülaziz II) 1973-1977
Wnuk sułtana Abdülaziza I, syn księcia Mehmeda Sajfeddina, kontradmirała floty tureckiej oraz bratanek ostatniego kalifa Abdülmecida II. W 1973 r. został głową dynastii Osmańskiej po śmierci kuzyna Osmana Fauda.
 
  Ali Vâsib
(
*Stambuł 13.X.1903 +Aleksandria, Egipt 9.XII.1983)
pretendent do tronu Turcji (jako Ali I) 1977-1983
Syn pretendenta do tronu Turcji Ahmeda Nihada. W 1924 r. po zniesieniu w Turcji kalifatu został zmuszony do udania się na emigrację. Początkowo udał się na Węgry 
i mieszkał w Budapeszcie, aby przenieść się do Nicei we Francji. Od 1935 r. aż do końca życia przebywał wraz z rodziną w Aleksandrii w Egipcie.
 
  Mehmed Orchan
(
*Stambuł 11.VII.1909 +Nicea, Francja 12.III.1994)
pretendent do tronu Turcji (jako Orchan II) 1983-1994
Wnuk sułtana Abdülhamida II, syn księcia Mehmeda Abdülkadira, kapitana armii tureckiej. Większość życia spędził na wygnaniu, imając się różnych zajęć, pracował jako budowniczy statków w Brazylii, kierowca taksówki w Bejrucie i Damaszek, strażnik cmentarza w USA, był też doradcą albańskiego króla Zoga I. W 1944 r. zawarł 
w Paryżu morganatyczne małżeństwo z aktorką Marguerite Fournier, z którą miał syna Mehmeda Selima Orchana. Zmarł w Nicei i został tam pochowany.
 
  Ertuğrul Osman
(
*Stambuł 18.VIII.1912 +Stambuł 23.IX.2009)
pretendent do tronu Turcji (jako Osman V) 1994-2009
Kuzyn poprzedniego, wnuk sułtana Abdülhamida II, najmłodszy syn księcia Mehmeda Burhaneddina, kapitana armii tureckiej. Na emigracji od 1933 r. mieszkał w USA,
a w 1992 r. wrócił do Turcji, gdzie w 2004 r. uzyskał obywatelstwo. W 1994 r. po śmierci kuzyna Mehmeda Orchana został uznany za pretendenta do tronu sułtańskiego. 
 
  Osman Bajazyd
(
*Paryż 23.VI.1924 +Nowy Jork 6.I.2017)
pretendent do tronu Turcji (jako Bajazyd III) 2009-2017
Prawnuk sułtana Abdülmecida I, wnuk jego syna Mehmeda Burhaneddina, a syn Ibrahima Tefvika. Urodził się i całe życie mieszkał poza Turcją. Nigdy nie ożenił się i nie miał potomstwa, w 2009 r. po śmierci kuzyna Ertuğrula Osmana został głową dynastii Osmańskiej. 
 
  Dündar Ali Osman
(
*Damaszek, Syria 30.XII.1930)
pretendent do tronu Turcji (jako
Dündar I) od 2017
Prawnuk sułtana Abdülhamida II, wnuk jego najstarszego syna Mehmeda Selima, a syn Mehmeda
Abdülkerima. Od śmierci Osmana Bajazyda w 2017 r. jest aktualną głową dynastii Osmańskiej.