powrót => STRONY HISTORYCZNE

® copyright reserved by Michał Czechowski


 

Rosja
(mapa)

historia
dynastii

drzewo
genealogiczne

 

ROSJA

carowie i cesarze Rosji

  Michał I Fiodorowicz
(*Moskwa 22.VII.1596, +Moskwa 22/23.VII.1645)

car Rosji 1613-1645
Syn możnowładcy Fiodora Nikitycza Romanowa, późniejszego patriarchy moskiewskiego pod imieniem Filaret. Wybrany na cara przez Sobór Ziemski po 8 letnim okresie smuty. Był człowiekiem łagodnego, niezdecydowanego charakteru, ulegającym woli silniejszych. Początki jego panowania to faktyczna dwuwładza. Młody car sprawował rządy najpierw wspólnie z matką Ksenia Iwanowną Szestowa, a od 1619 r. z ojcem patriarchą Filaretem, który wrócił z polskiej niewoli. Michał musiał rozprawić się z plagą rozbojów, które rozpoczęły się w okresie walki o władzę. Schwytano a następnie stracono występujących przeciw carowi atamana kozackiego Iwana Zarudzkiego, żonę Dymitra Samozwańca II, Marynę Mniszchównę oraz jej małoletniego syna Iwana.
W 1617 r. nowy władca zakończył wojnę ze Szwecją, a w 1618 r. podpisał z Rzeczpospolitą rozejm w Dywilinie i po zabezpieczeniu granic zewnętrznych zajął się umacnianiem władzy w kraju oraz kolonizacją wschodnich i północnych rubieży państwa moskiewskiego. Założono miedzy innymi warowne osady i miasta : Jakuck, Jenisiejsk, Irkuck, Krasnojarsk, Ochock i Wierchojańsk. W latach 1632-34 Rosja prowadziła kolejną wojnę z Rzeczpospolitą, podczas której bez powodzenia oblegano Smoleńsk. Kończący wojnę pokój wieczysty zawarty w Polanowie utrwalił postanowienia rozejmu zawartego wcześniej w Dywilinie. W latach 1631-32 zmarli kolejno matka, a później ojciec cara i rozpoczął się okres jego rządów osobistych. Za panowania Michała trwał proces systematycznego wzmacniania państwa, car uporządkował sprawy cerkwi prawosławnej, powołał zespół doświadczonych doradców, wzmocnił armię i rozwinął aktywną działalność dyplomatyczną.
 
  Aleksy I Michajłowicz
(*Moskwa 29.III.1629, +Moskwa 8.II.1676)

car Rosji 1645-1676

Syn poprzedniego, po którego śmierci objął tron w wieku zaledwie 16 lat. Bardzo pobożny, przyznawał ulgi handlowe szybko bogacącym się kupcom i bojarom oraz przywileje dla duchowieństwa. Wydany za jego panowania w 1649 r. zbiór praw - Sobornoje ułożenije umocnił uprzywilejowaną pozycję w państwie nowej klasy społecznej, tak zwanych dworian, a także wprowadził bardzo surowe kary za popełnione przestępstwa, a w szczególności za przestępstwa przeciwko osobie cara. Dla wzmocnienia władzy został utworzony Prikaz Tajnych Dieł, tajna kancelaria podlegająca bezpośrednio władcy. Duchowieństwo prawosławne zostało podporządkowane sądownictwu świeckiemu, co spowodowało sprzeciw hierarchów kościelnych i zaostrzyło konflikt pomiędzy władzą państwową a Cerkwią. Chłopi zostali w pełni podporządkowani właścicielom ziemskim oraz podniesiono podatki od soli, w rezultacie czego doszło do licznych wystąpień chłopstwa i mieszczan przeciwko bojarom i władzom państwowym. Ugoda perejasławska zawarta w 1654 r. pomiędzy przedstawicielem cara i hetmanem Ukrainy Bohdanem Chmielnickim doprowadziła do wybuchu kolejnej wojny z Polską. Armia rosyjska odniosła szereg sukcesów, zajęto Smoleńsk, całą Białoruś oraz część Litwy z Wilnem. Wojna zakończyła się w 1667 r. sukcesem i podpisaniem rozejmu andruszowskiego, który przyznawał Rosji ziemie smoleńską, czernichowską i siewierską oraz całą Ukrainę zadnieprzańską wraz z Kijowem. W latach 1654-57 z inicjatywy cieszącego się carskim poparciem patriarchy moskiewskiego Nikona przeprowadzono reformę liturgiczna w kościele prawosławnym, która doprowadziła do jego rozłamu oraz powstania nurtu staroobrządowców. W latach 1668-71 miały miejsce w Rosji liczne bunty i powstania chłopskie, wzniecane przeciwko pańszczyźnianemu uciskowi ze strony wielkich właścicieli ziemskich. Największy, pod przywództwem Stiepana Razina, mający charakter wojny chłopskiej, objął tereny nad dolnym Donem i prawie całe Powołże i trwał dwa lata. Zakończył się pokonaniem buntowników oraz ciężkimi represjami wobec opozycji chłopskiej.
 
  Fiodor III
(*Moskwa 9.VI.1661, +Moskwa 7.V.1682)

car Rosji 1676-1682

Syn poprzedniego, rozpoczął panowanie w wieku 15 lat. Do czasu osiągnięcia pełnoletności faktyczną władzę w jego imieniu sprawowali krewni jego matki, Miłosławscy. Fiodor był władcą wszechstronnie wykształconym, miłośnikiem nauki i sztuki, znającym język polski i grekę. Za jego panowania wprowadzono szereg reform w państwie, zniesiono niektóre drastyczne kary, ujednolicono podatki ludności, zwiększono kompetencje wojewodów, przy równoczesnym zmniejszeniu ilości urzędów.
Na carskim dworze duży wpływ miała frakcja propolska, wprowadzono polskie stroje, obyczaje i kulturę. Władca chcąc unormować pokojowe stosunki pomiędzy obydwu krajami przedłużył w 1678 r. rozejm andruszowski. Prowadzona w latach 1676-81 wojna z Turcją, zakończyła się sukcesem, uznaniem przez ten kraj praw Rosji do terenów Ukrainy zadnieprzańskiej i zakazem zasiedlania tzw. Dzikich Pól na południu Ukrainy. Fiodor przeprowadził także modernizację armii, którą podzielono na pułki,
z których każdy składał się z sześciu rot, a te z kolei z sześćdziesięciu ludzi. Na właścicieli ziemskich nałożono nowe podatki na rzecz wojska, natomiast ludzie służebni i ich rodziny musieli być przygotowani do służby wojennej na każde carskie wezwanie. Car był bardzo słabego zdrowia, wyczerpany licznymi chorobami zmarł w wieku zaledwie niespełna dwudziestu jeden lat.
 
  Iwan V
(*Moskwa 27.VIII.1666, +Moskwa 29.I.1696)

car Rosji 1682-1696
Brat poprzedniego, ograniczony umysłowo i nie wykazujący zainteresowania sprawami państwa. Powołany na tron wraz z młodszym, przyrodnim bratem Piotrem, podczas walk o władzę pomiędzy stronnictwami bojarskimi związanymi z rodami Miłosławskich i Naryszkinów, krewnych dwóch żony cara Aleksego I Michajłowicza. Do 1689 r. rządy w imieniu obydwu braci sprawowała ich siostra Zofia. Po obaleniu regentki i zamknięciu jej w klasztorze faktyczną władzę w państwie objęli Naryszkinowie i carycy wdowy Natalii Kiryłowny, a po jej śmierci w 1694 r. znalazła się w rękach Piotra. Car Iwan poświęcał się głównie życiu rodzinnemu, poślubiwszy Praskowię Fiodorownę Sałtykową doczekał się z tego związku pięciu córek, z których Anna odegrała później ważną rolę w historii Rosji obejmując tron po śmierci Piotra II ostatniego męskiego potomka rodu Romanowych. 
 
  Piotr I Wielki
(*Moskwa 9.VI.1672, +Sankt Petersburg 8.II.1725)
car Rosji 1682-1721, cesarz 1721-1725
Brat poprzedniego, najwybitniejszy władca z dynastii Romanowych. Osadzony na tronie przez zbuntowanych strzelców wraz ze starszym, przyrodnim bratem Iwanem, podczas walk o władzę pomiędzy stronnictwami bojarskimi związanymi z rodami Miłosławskich i Naryszkinów, krewnych dwóch żon cara Aleksego I Michajłowicza. Do 1689 r. pozostawał wraz z bratem pod opieką starszej siostry Zofii sprawującej regencję. Po obaleniu Zofii i zamknięciu jej w klasztorze władza w państwie przypadła Naryszkinom i matce Piotra Natalii Kiryłownej, a dopiero po jej śmierci w 1694 r. znalazła się w rękach Piotra. Car odebrał staranne wykształcenie, nauczył się języka niderlandzkiego i niemieckiego, miał zainteresowania wojskowe i techniczne. Był pierwszym z władców rosyjskich, który podróżował za granicę. W 1697 r. pod nazwiskiem Piotra Michajłowa odwiedził kraje Rzeszy Niemieckiej, Holandię oraz Anglię, spotkał się z wieloma monarchami europejskimi, poznał stosunki społeczne panujące w tych krajach. Po powrocie do kraju wdrożył szereg reform dotyczących wojska, administracji i gospodarki państwa, a także oświaty, kultury i cerkwi. Wprowadzone zostały zmiany w zakresie obyczajowości. Bojarzy zostali przymuszeni do skrócenia szat i ogolenia bród. Prawo do ich noszenia mieli wyłącznie duchowni i chłopi oraz za specjalną opłatą kupcy. Wprowadzono naukę tańców zachodnich oraz modę na palenie tytoniu. Piotr I zreformował armię, zapoczątkowano coroczny obowiązkowy pobór do służby stałej w regularnej armii. Przy pułkach gwardyjskich powstały szkoły kadetów, gdzie przedstawiciele szlachty zdobywali szlify oficerskie. Nastąpił nowy podział administracyjny państwa, na gubernie, prowincje i dystrykty, a także zmieniono system zarządzania miastami, tworząc magistraty z burmistrzami na czele. Car żywo interesował się sprawami gospodarczymi, dbał o rozwój manufaktur i handlu, w obrotach z zagranicą stosował politykę protekcyjną. Zorganizował sieć szkół świeckich na poziomie elementarnym, utworzył Akademię Nauk, zreformował dotychczasowy alfabet - cyrylicę, tworząc nowe pismo - grażdankę. Za jego panowania wprowadzono kalendarz juliański w miejsce stosowanego dotychczas w Rosji kalendarza bizantyńskiego. Piotr I prowadził agresywną politykę wobec państw sąsiednich : Szwecji, Rzeczpospolitej, Turcji i Persji, zdobywając szereg nowych terytoriów. W wyniku III wojny północnej toczącej się w latach 1700-21 zwycięska Rosja, uzyskała dostęp do Bałtyku, możliwość rozwoju floty oraz nieograniczonego handlu z całym światem. Na zdobytych na Szwedach terytoriach powstała nowa stolica państwa - Sankt Petersburg. W 1721 r. zwycięski monarcha przyjął oficjalnie tytuł cesarski. Piotr był człowiekiem bezwzględnym i okrutnym nawet dla najbliższej rodziny, powszechne zgorszenie budziły jego obyczaje, pijaństwo i lekceważenie świętości. W 1718 r. uwięził, osobiście torturował i kazał stracić swojego najstarszego syna i następcę tronu Aleksego, który jako zwolennik starego porządku stał się przeciwnikiem ojca. Hulaszczy tryb życia mocno nadwerężyły zdrowie cara, który w 1725 r. zmarł na marskość wątroby nie wskazawszy następcy.
 
  Katarzyna I
(*Jēkabpils (Jakubowo), Inflanty 15.IV.1683, +Sankt Petersburg 17.V.1727)
cesarzowa Rosji 1725-1727
Żona poprzedniego, córka chłopa, urodzona jako Marta Helena Skowrońska. W wieku 17 lat najęła się na służbę do ewangelickiego pastora Glücka w inflanckim Marienburgu. W tym mieście poznała szwedzkiego dragona Johanna Rabe, za którego wyszła za mąż. Po zdobyciu miasta przez wojska rosyjskie pracowała jako praczka w pralni pułkowej, a następnie trafiła na służbę do marszałka Borysa Szeremietiewa. Tam poznała carskiego faworyta Aleksandra Mienszykowa, który w 1702 r. zabrał ją do Moskwy. Wówczas Marta przeszła na prawosławie przyjmując imię Katarzyny Aleksiejewny. Wkrótce została kochanką Mienszykowa, który w 1706 r. przedstawił ją carowi Piotrowi I. Zakochany władca poślubił ją, a w 1724 r. kazał koronować na cesarzową i uczynił współwładczynią. Katarzyna objęła rządy po śmierci męża w 1725 r. Faktyczną władzę sprawował w jej imieniu dawny kochanek Aleksander Mienszykow, który przewodniczył specjalnie utworzonej 6 osobowej Najwyższej Tajnej Radzie, będącej organem doradczym carycy. Katarzyna panowała dwa lata, a przed śmiercią ogłosiła testament, w którym wyraziła wolę, desygnując na następcę wnuka jej męża Piotra Aleksiejewicza Romanowa.
 
  Piotr II
(*Sankt Petersburg 23.X.1715, +Moskwa 30.I.1730)
cesarz Rosji 1727-1730
Wnuk cara Piotra I "Wielkiego", syn zamordowanego na polecenie ojca Aleksego Piotrowicza. Osierocony w dzieciństwie przez rodziców objąwszy tron w wieku zaledwie 12 lat. Poczatkowo pozostawał pod wpływem najpotężniejszego w Rosji możnowładcy, księcia Aleksandra Mienszykowa, który zaręczył go ze swoją córką Marią. Pod wpływem nowego faworyta księcia Iwana Aleksiejewicza Dołgorukowa odsunął od rządów wszechwładnego Mienszykowa, pozbawił go tytułów i majątków i rozkazał zesłać wraz z całą rodziną do Bieriezowa na Syberii. Miejsce cesarskich faworytów w miejsce Mienszykowa zajęli członkowie rodu Dołgorukowych. Zdobyli oni wielki wpływ na młodego władcę doprowadzając w 1729 r. do jego zaręczyn z Katarzyną siostrą Iwana. Ceremonia ślubna została wyznaczona na styczeń następnego roku, niestety młody cesarz zaraził się ospą i zmarł tuż przed ślubem nie pozostawiwszy po sobie potomstwa. Po pozbyciu się Mienszykowa pod wpływem nowych doradców młody cesarz zaczął prowadzić politykę odwracania skutków reform przeprowadzonych przez swojego dziada. Stolicę państwa ponownie przeniósł do Moskwy, porzuciwszy naukę zaczął hulać i pić, budząc powszechne zgorszenie. Piotr II był ostatnim męskim przedstawicielem dynastii Romanowów, po jego śmierci władza przeszła w ręce kobiet pochodzących z tego rodu.
 
  Anna Iwanowna
(*Moskwa 7.II.1693, +Sankt Petersburg 28.X.1740)
księżna Kurlandii i Semigalii 1711-1731, cesarzowa Rosji 1730-1740
Córka cara Iwana V, dzieciństwo i młodość spędziła z dala od intryg dworskich i polityki. W końcu 1710 r. zawarła w Sankt Petersburgu ślub z księciem kurlandzkim Fryderykiem Wilhelmem Kettlerem, który zmarł wkrótce, na początku następnego roku. Od tego momentu Anna faktycznie panował w księstwie Kurlandii i Semigalii pod opieką Rosji. Nie interesowała się zbytnio sprawami państwowymi pozostawiając te kwestie swoim doradcom oraz faworytowi Ernestowi Janowi Bühren. Uzależnienie od Rosji spowodowało niezadowolenie szlachty kurlandzkiej oraz państw ościennych. Przeciwko panowaniu Anny wystąpił król Prus Fryderyk Wilhelm I, który podjął starania mające na celu przejęcie księstwa dla Hohenzollernów drogą mariażu dynastycznego. Podobne starania podjęli również Wettinowie. Stany księstwa znalazły kandydata na nowego władcy i przyszłego małżonka księżnej w osobie Maurycego Saskiego. W 1726 r. został on powołany na tron przez szlachtę Kurlandii i Semigalii lecz nie objął rządów na skutek interwencji Rosji. W 1730 r. po śmierci Piotra II stronnictwo Dołgorukich doprowadziło do wyboru Anny na tron rosyjski. W 1731 r. zrezygnowała ona z rządów w Kurlandii na rzecz Ferdynanda Kettlera stryja zmarłego męża. Cesarzowa ponownie przeniosła stolicę państwa z Moskwy do Sankt Petersburga. Za jej panowania najważniejsze stanowiska w państwie objęli Niemcy inflanccy. Realną władzę sprawował w imieniu Anny jej faworyt Ernest Jan Bühren, który po otrzymaniu tytułu hrabiowskiego zmienił nazwisko na Biron. Wszechwładni dotychczas członkowie rodziny książąt Dołgorukich zostali pozbawieni majątków i zesłani na Syberię. Za panowania Anny zostały znacznie rozszerzone przywileje szlachty, Rosja prowadziła z umiarkowanym powodzeniem wojnę z Turcją oraz odstąpiła Persji pas terenów wzdłuż południowych wybrzeży Morza Kaspijskiego, zdobytych za panowania Piotra I. W 1732 r. podpisano w Wiedniu Traktat Löwenwolda zwanym przymierzem trzech czarnych orłów, będącym tajnym przymierzem zawartym pomiędzy Rosją, Prusami i Austrią w sprawie sukcesji tronu w Polsce. Układ był skierowany przeciwko Francji, popierającej Stanisława Leszczyńskiego i związanej traktatem sojuszniczym z Saksonią. Anna założyła Cesarską Szkołę Baletową, dając tym samym podwaliny pod rozwój rosyjskiego baletu. Przed śmiercią wyznaczyła na swojego następcę swojego siostrzeńca Iwana Antonowicza, księcia brunszwickiego z Wolfenbüttel.
 
  Elżbieta Piotrowna
(*Kołomienskoje k.Moskwy 29.XII.1709, +Sankt Petersburg 5.I.1762)
cesarzowa Rosji 1741-1562
Kuzynka poprzedniej, córka cara Piotra I "Wielkiego".